Poradnik

1. Kilka słów o dyscyplinie

1.1. Główne reguły meczu siatkówki
Na mecz siatkówki składają się sety. Aby wygrać spotkanie należy mieć wygrane 3 sety, więc z prostego rachunku wynika, iż maksymalna ilość setów w jednym meczu może wynieść 5. Set nr 5 nosi miano tiebreaka i różni się od innych setów tym, iż grany jest do 15 pkt, kiedy normalnie w pozostałych setach dzieje się to do 25 pkt. Wygranie seta, to zdobycie przez dany zespół 25 pkt, bądź w tiebreaku 15. Zasada ta posiada jednak warunek, iż zespół zdobywający 25, bądź w tiebreaku 15 pkt, musi nad rywalem posiadać co najmniej 2 pkt przewagi. Sety zatem kończyć muszą się co najmniej wynikiem 25:23, a w tiebreaku 15:13. Jeśli różnica dwóch pkt nie ma miejsca, wówczas mówi się o grze na przewagi, która kończy się wtedy, kiedy któryś z zespołów zdobędzie potrzebną do wygrania seta 2-punktową przewagę. W zależności od długości trwania wyrównanej gry, wynik może oscylować od stanu 26:24 do bardzo wysokich rezultatów, sięgających ponad 30, a niekiedy i 40 pkt.

1.2. Punktacja spotkań
Zespół wygrywający mecz zdobywa punkty do tabeli. W zależności od stosowanych systemów punktowania (istnieją dwa) punktacja wygląda następująco:
„System tzw. Włoski”
Wynik Zwycięzca Przegrany
3:0 3pkt 0pkt
3:1 3pkt 0pkt
3:2 2pkt 1pkt
„System klasyczny”
Wynik Zwycięzca Przegrany
3:0 2pkt 1pkt
3:1 2pkt 1pkt
3:2 2pkt 1pkt

System tak zwany włoski stosowany jest coraz częściej w rozgrywkach ligowych, także w polskich ligach: Pluslidze i 1. lidze.
System klasyczny – stosowany w rozgrywkach standardowo. Przede wszystkim w rozgrywkach międzynarodowych – reprezentacyjnych i pucharowych. Coraz rzadziej w ligach krajowych.
Przy równej ilości punktów zdobywanych za wyniki spotkań, w tabeli o kolejności decydują następnie stosunek setów wygranych do przegranych, a w dalszej kolejności stosunek tzw. małych punktów. Sporadycznie jednak można spotkać się z turniejami, gdzie stosunek małych punktów był ważniejszy od stosunku setów.

1.3. Przerwy i zmiany
Każdy set dzieli się na 3 fazy, które rozgraniczają tzw. Przerwy techniczne. Odbywają się one, kiedy zespół prowadzący w danym secie zdobędzie 8. i 16. punkt, i trwają jedną minutę. Inne przerwy w grze wynikają z posunięć i decyzji trenerów grających zespołów. Podczas każdego seta do dyspozycji trenera są 2 przerwy na żądanie, każda trwająca pół minuty. Trener ma również do dyspozycji 6 zmian. Cechą charakterystyczną jest jednak to, że zawodnika wchodzącego na boisko zastąpić może jedynie ten, którego on zmienił.

1.4. Statystyki
Najprostszym odzwierciedleniem gry danego zespołu są statystyki zdobywania, pkt, które pokazują, w jaki sposób – przy użyciu, jakiego siatkarskiego elementu, zdobywane są punkty. Mogą to być punkt z ataku, z gry blokiem, zagrywki, bądź stanowiące błędy przeciwnika. Bardziej szczegółowe statystyki uwzględniają rozkład zdobyczy punktowych na poszczególnych zawodników, skuteczność ich ataku, przyjęcia, częstotliwość gry blokiem i skutecznej gry w obronie oraz ilość punktów zdobywanych poprzez zagrywkę.

1.5. Skład zespołu, ustawienie na boisku i rotacja zawodników
Połówka boiska siatkarskiego składa się z dwóch pól. Znajdującego się przy siatce pola ataku oraz położonego za nim pola obrony. Każde z pól dzieli się na 3 ponumerowane strefy. Numeracja ta, rozpoczyna się od prawego rogu połowy boiska, tam skąd najczęściej odbywają się serwy zawodników. Strefa ta oznaczona jest nr 1 i potocznie zwana jest prawą obroną. Kolejne numerowane są przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Od prawej strony pod siatką biegną strefy nr 2 (prawy atak), 3 (środek ataku) i 4 (lewy atak), a następnie linię obrony wypełniają strefy 5 (lewa obrona) oraz 6 (środek obrony).
Porządek rotacji w siatkówce:
Na początku każdego seta zawodnicy zajmują swoje pozycje w ściśle określonych miejscach. Numer strefy, w której przebywa zawodnik rozgrywający, stanowi numer ustawienia zespołu. Od niego rozpoczyna się ustawienie zawodników, którzy zgodnie z ruchem przeciwnym do wskazówek zegara, czyli z kolejnością numeracji stref, zajmują strefy w następującej kolejności: rozgrywający, przyjmujący1, środkowy1, atakujący, pprzyjmujący2, środkowy2. Skład uzupełnia gracz libero, który na boisku pojawia się tylko w linii obrony, zajmując miejsce środkowego, który aktualnie nie znajduje się pod siatką. Ponieważ libero nie wolno serwować, to środkowy, którego powinien on zastępować wykonuje zagrywkę. Drużyna gry w siatkówkę składa się z 12 zawodników, z których 6 znajduje się na boisku, zaś 6 stanowi graczy rezerwowych. Wyjątkiem jest gracz libero, ale o nim mowa za chwilę. Ci, którzy jako pierwsi w secie wychodzą na parkiet nazywani są wyjściową szóstką. W jej skład wchodzą:
Rozgrywający – przez jego ręce przechodzi większość akcji. On zajmuje się wystawieniem piłki do graczy atakujących. Zazwyczaj zbiega pod siatkę, gdzie dokonuje odbicia piłki.
Atakujący – zawodnik, którego podstawowym zadaniem na boisku jest skuteczny atak. To typowy snajper, zdobywający w meczu statystycznie największą ilość punktów. Na boisku atakuje z prawego skrzydła, czy to spod samej siatki, czy z 2 linii.
Dwaj przyjmujący – gracze najbardziej uniwersalni, których zadania na boisku sprowadzają się do dwóch podstawowych celów. Pierwszy z nich to skuteczny odbiór zagrywki przeciwnika, zaś drugi atak. Jeden z nich zawsze znajduje się w polu ataku, gdzie zajmuje na ogół miejsce na lewym skrzydle. Drugi wówczas koncentruje się na grze w polu. Czasami również atakuje – wówczas zbija piłkę ze środka 2 linii – takie zagranie nazywa się atakiem z 6 strefy.
Dwaj środkowi – przede wszystkim zajmują się grą w bloku. Ze środka siatki najczęściej zbiegają do skrzydeł by tam razem z graczem skrzydłowym blokować atak przeciwnika. Ich domeną są także ataki. Szybkie, silne ze środka siatki. Zagrywana do nich piłka na środek do ataku nazywana jest w siatkarskiej terminologii krótką.
Libero – jego osoba i zadania w zespole są specyficzne, toteż występuje zawsze w odmiennym stroju niż reszta zespołu. Wolno mu jedynie podbijać piłki w linii obrony. Zajmuje się zatem przyjęciem zagrywki, obroną ataków przeciwnika, jak również asekuracją akcji własnego zespołu. Nie wolno mu zagrywać piłki, atakować, blokować, ani wystawiać piłek ponad siatką. Na boisku wbiega zawsze za środkowego znajdującego się w 2 linii. Taka zmiana odbywa się bez konieczności każdorazowego zgłaszania jej u sędziego.
Każdorazowe zdobycie punktu przy zagrywce rywala powoduje rotację w zespole. Rotacja stanowi przesunięcie się wszystkich zawodników na boisku o jedną strefę, z tym, że dzieje się to zgodnie z ruchem wskazówek zegara, więc odwrotnie do numeracji stref. Wynika stąd fakt, że zawodnik, który przed rotacją znajduje się w strefie nr 2 (prawy atak), po rotacji będzie zawodnikiem zagrywającym.
Przypisanie zawodników do zajmowanych przez nich stref ma miejsce tylko przed rozegraniem akcji. Ponieważ każdy z zawodników ma wysoką specjalizację dla swojej pozycji, podczas wykonania akcji zawodnicy przesuwają się na właściwe dla nich pozycje. Odnosi się to głównie do ataku. Zawodnicy przyjmujący kierują się: pod siatką na lewe skrzydło, w linii obrony na jej środek. Środkowy zajmuje pozycję na środku siatki, zaś atakujący zawsze przebiega na prawą stronę boiska, w zależności od ustawienia, albo pod siatką, albo w linii obrony. Z tych miejsc zawodnicy wykonują swoje ataki, stąd istnieją następujące, podstawowe formy przeprowadzenia ataku:
Atak z lewego skrzydła – wykonuje go przyjmujący – wyjątkiem jest sytuacja, kiedy zawodnik atakujący zaczyna akcję na lewym skrzydle, wtedy pozostaje on w tej strefie, a przyjmujący atakował będzie z prawego skrzydła
Atak z prawego skrzydła – wykonują go atakujący – z wyjątkiem, który opisany jest powyżej
Atak ze strefy nr 1 – czyli z prawej obrony, wykonują go wyłącznie gracze na pozycji atakującego
Atak ze środka– ma miejsce ze środka siatki i wykonują go wyłącznie środkowi
Atak z 6 strefy – czyli ze środka obrony, stanowi on domenę przyjmujących

 

2. Przegląd ważniejszych opcji gry

2.1. Rozpoczęcie gry
Rozpocząć nową grę można na dwa sposoby. Albo przy użyciu przycisku „Nowa Gra”, albo korzystając z opcji „Szybki Start”. Opcja szybkiego startu dostępna jest z głównego okna gry. Została ona skonstruowana dla tych mniej cierpliwych graczy oraz takich, których wymagania sprzętowe nie pozwalały na komfortowe korzystanie z opcji „nowa gra”. Jednakże korzystanie z szybkiego startu ma swoje pewne niedogodności. Podczas użycia przycisku „nowa gra” następuje ustalenie wielu elementów gry, nie zdefiniowanych przed jej rozpoczęciem. Między innymi należą do nich losowania pucharów europejskich, eliminacji do ME, bądź MŚ, dane zawodników kreowanych przez grę, czy losowane barwy klubowe. Użycie opcji szybkiego startu powoduje, że wyżej wymienione dane są już wcześniej predefiniowane i przy każdym rozpoczęciu nowej gry przy jej użyciu będą takie same. Użycie opcji nowej gry zwiększa różnorodność każdej nowej gry, jednak stawia komputerowi gracza większe wymagania przy jej tworzeniu. Po wybraniu nowej gry, na któryś z dwóch sposobów gra rozpocznie wczytywanie i przetwarzanie danych gry, co w zależności od opcji i szybkości komputera ”’trwać może od kilkunastu sekund nawet do kilku minut – przy bardzo słabych maszynach”’. W tym czasie należy uzbroić się w cierpliwość i ”’nie wykonywać żadnych ruchów w oknie gry”’, bez względu nawet na pojawiający się komunikat, iż gra nie odpowiada. Po pewnym czasie ukaże się nam okno właściwe gry oraz pierwsze wiadomości, co oznaczać będzie, że gra gotowa jest do dalszej pracy.

2.2. Objęcie posady menadżera/selekcjonera (pierwotne oraz wtórne)
Jeśli chcemy, możemy od razu objąć posadę menadżera któregoś z zespołów, bądź selekcjonera kadry. Jak to zrobić opisuje jeden z kolejnych podrozdziałów poradnika. Jeśli chcemy możemy poczekać na rozwój sytuacji i pracę klubową, czy reprezentacyjną zacząć później. Możemy też rozpocząć rozgrywkę jako bezrobotny menadżer z czym wiążę się poszukiwanie pracy omówione w dalszej części podpunktu.

Objęcie posady menadżera/selekcjonera możliwe jest poprzez użycie przycisku dodaj menadżera, w zakładce głównej gry. Po jego naciśnięciu pojawia się miejsce na wpisanie swojego imienia i nazwiska, a z zamieszczonych w okienku list wybrać należy zespoły, bądź zespół jaki chce się prowadzić. Jednocześnie można objąć funkcję menadżera klubu, jak i selekcjonera reprezentacji. Możliwe jest także prowadzenie samego klubu, bądź tylko prowadzenie kadry narodowej. W tym celu należy posłużyć się odpowiednimi polami wyboru. Wybór klubu następuje przy użyciu dwóch list, z których jedna wskazuje ligę i klasę rozgrywkową z której klub wybieramy, druga zaś prezentuje kluby w niej dostępne. Po dokonaniu wyboru całość zatwierdzamy przyciskiem OK.

Gra rozpoczyna się w pierwszym z możliwych dni dla danego sezonu. Aby przejść do następnego dnia/dni należy nacisnąć przycisk kontynuuj. Po chwili – jej długość zależy od klasy naszego komputera oraz ilości danych potrzebnych do przetworzenia, gra przejdzie do kolejnego dnia, o czym poinformuje nas zmiana wyświetlanej w oknie głównym daty, a często również pojawiające się nowe wiadomości.

W każdej chwili można zrezygnować z prowadzenia wcześniej wybranych zespołów. W tym celu należy nacisnąć przycisk „zakończ karierę” znajdujący się w głównej zakładce gry i zaakceptować decyzję poprzez naciśnięcie przycisku OK. Powoduje to zakończenie gry.

Inna dostępną możliwością jest opcja „rezygnacji z prowadzenia klubu lub reprezentacji” z czym od wersji 1.24 nie wiąże się zakończenie kariery. W takiej sytuacji menadżer staje się po prostu bezrobotny i musi zacząć szuka nowej posady.

W obecnej wersji gry funkcje zarówno menadżera klubu jak i selekcjonera reprezentacji prowadzić można bez żadnych ograniczeń czasowych. Są jednak wyjątki od tej reguły. Pierwszym z nich jest przypadek kiedy klub w którym jest się menadżerem bankrutuje. Wówczas menadżer zostaje z niego zwolniony. Drugim przypadkiem przewidującym możliwość zwolnienia jest nieosiąganie zadowalających w opinii zarządu wyników sportowych. W związku z tym gracz powinien kontrolować opinię zarządu na temat jego pracy. W tym zakresie możliwe są następujące ”’nastawienia zarządu do wyników pracy menadżera:
– frustracja
– złość
– niezadowolenie
– rozczarowanie
– powściągliwość
– neutralność
– optymizm
– zadowolenie
– pełne zaufanie
– zachwyt
– uwielbienie

Im niższy poziom zadowolenia z pracy menadżera tym wyższe prawdopodobieństwo zwolnienia z pracy.
Po zakończeniu każdego sezonu rozgrywki menadżer staje przed koniecznością renegocjacji kontraktu menadżerskiego co pozwala mu podnieść swoje apanaże jednakże może się też wiązać z rozwiązaniem z nim umowy o pracę, dlatego jego wymagania finansowe powinny być rozsądne i uwzględniać ocenę zarządu kluby co do osiąganych wyników sportowych.

W przypadku rozpoczęcia gry jako bezrobotny menadżer lub utraty w czasie gry posady jako trener drużyny klubowej lub reprezentacyjnej menadżer staje przed koniecznością poszukiwania pracy. Aby ułatwić mu zorientowanie się jakie posady są wolne w zakładce menadżer gra zawiera podzakładkę rynek pracy w której mogą być wyświetlone 3 rodzaje dostępności stanowiska:
– wakat na stanowisku trenera
– posada menadżera zagrożona
– niezadowolenie z pracy trenera

Pierwsza z tych opcji oznacza, że posada jest wolna i gracz może aplikować o pracę w danym klubie lub reprezentacji. Aplikując poprzez złożenie oferty w oknie danego klubu gracz określa oczekiwane przez niego wynagrodzenie odpowiednio miesięczne w przypadku klubu oraz w stosunku do każdego meczu w przypadku reprezentacji. Po złożeniu oferty gracz musi poczekać aż jego oferta zostanie rozpatrzona i porównana z innymi ofertami na rynku i w razie jej akceptacji zostanie poproszony o finalne potwierdzenie lub odmówienie podpisania umowy o pracę. Z momentem zatwierdzenia gracz staje się menadżerem zespołu. Decydującym argumentem decydującym o zatrudnieniu lub niezatrudnieniu managera w innym klubie będzie poziom jego doświadczenia skalowany od 1 do 20 – im większy klub tym wymagany poziom doświadczenia będzie wyższy.

Gracz może oczywiście starać się zmienić klub lub reprezentację w czasie pracy w innym klubie musi jednak pamiętać, że może to wywołać negatywną reakcje ze strony zarządu klubu i prowadzić do obniżenia poziomu zadowolenia z pracy managera i w rezultacie nawet do zwolnienia z klubu.

 

3. Trening

Trening to jedna z istotniejszych roli menadżera zespołu. W grze istnieje konieczność samodzielnego nim kierowania. Nie ma opcji, dzięki której treningiem pokieruje za nas komputer. Jedynym wyjątkiem jest tylko rola selekcjonera, gdzie selekcjoner sprowadza się do roli trenera powołującego zawodników, ustalającego taktykę i kierującego zespołem w trakcie meczu. Zatem trening należy tylko do obowiązków trenerów (menadżerów) klubowych.
Za ustawienie treningu odpowiadają 4 suwaki znajdujące się w zakładce zespołu managera, w podzakładce „Finanse/Trening”. Dzielą się one na dwie grupy.
Pierwsze odpowiadają za przygotowanie fizyczne zawodników, drugie za pozostałe aspekty treningu, czyli taktykę, technikę indywidualną i trening mentalny. Odpowiednie rozłożenie akcentów na poszczególne elementy treningu to jeden z kluczy do osiągania dobrych rezultatów sportowych. Dobrze poprowadzony trening sprzyja zachowaniu wysokiej dyspozycji zawodników, zarówno pod względem kondycji, jak i formy. Jeśli trening jest prowadzony źle, wówczas szybko odbija się to na słabej kondycji graczy – zaczyna ona spadać poniżej 90 procent, a także niskiej formie, która przyjmuje wartości mniejsze niż 11. Trzeba również pamiętać, że dobry trening, to odpowiednia stymulacja rozwoju młodych zawodników, podtrzymanie umiejętności zawodników w średnim wieku oraz powstrzymanie szybkiego starzenia się i spadku parametrów u zawodników starszych. Trening prowadzony źle to procesy odwrotne: liczne kontuzje, wpływające na zahamowanie rozwoju zawodników, a często wręcz spadek ich parametrów; szybkie starzenie się zawodników wiekowych.
Nie istnieje uniwersalna metoda treningowa. Trening należy dopasowywać zarówno do poziomu zawodników i rozgrywek. Wiadomo, że w niższych klasach rozgrywkowych poziom zawodowstwa jest również niższy, toteż zawodnicy nie mogą trenować tyle ile ich koledzy z rozgrywek w pełni profesjonalnych. Przyjmuje się, że ok. 7 punktów treningowych (każdy z nich symbolizują piłki przy suwakach treningu) mniej więcej odpowiada obciążeniu zawodników jednym treningiem dziennie, co wydaje się być optimum dla zespołów w pełni profesjonalnych w trakcie sezonu. Poza nim, obciążenia związane z przygotowaniem, mogą być większe, głównie ze wzmożeniem pracy siłowej i wytrzymałościowej, która jest fizycznym przygotowaniem do sezonu.

 

4. Finanse

4.1. Utrzymanie płynności finansowej
Utrzymywanie równowagi finansowej klubu jest jednym z najważniejszych zadań menadżera. W najnowszej wersji gry zostało to nieco uproszczone w stosunku do poprzednich wersji poprzez zwiększenie sumy początkowej znajdującej się na koncie klubu, co utrudnia w sposób zdecydowany szybkie bankructwo. Jednakże dalej każdy menadżer powinien dbać o zbilansowanie dochodów i wydatków klubu.

4.2. Sponsor strategiczny
Wśród dochodów pierwsze miejsce zajmują korzyści uzyskiwane dzięki umowie zawartej ze sponsorem strategicznym klubu. Klub może mieć tylko jednego sponsora strategicznego. Kwotę zaoferowana przez niego zależy od reputacji klubu – którą determinują poziom ligi, osiągnięcia sportowe zespołu oraz umiejętności członków zarządu. Umowa taka jest zawierana na okres co najmniej jednego miesiąca a w jej skład wchodzi okres trwania liczony w miesiącach oraz kwota za każdy miesiąc. Kwota ta zostanie obniżona w przypadku spadku do niższej klasy rozgrywkowej i analogicznie podwyższona w przypadku awansu. Większość klubów w momencie rozpoczęcia rozgrywki posiada już sponsora strategicznego, jednakże jeśli akurat dany klub takowego nie posiada to jego znalezienie determinuje szansę na zbilansowanie budżetu klubu i uniknięcie koniecznych ostrych cięć w wydatkach przeciwdziałających nieuchronnemu bankructwu. Negocjując umowę z potencjalnym sponsorem strategicznym, należy mieć na uwadze fakt, że sponsorzy tego rodzaju zgłaszają się do nawet najbardziej rozpoznawalnego klubu stosunkowo rzadko i najczęściej przed rozpoczęciem kolejnego sezonu. Dlatego w trakcie rozmów nie należy zbytnio podwyższać zaproponowanej kwoty, gdyż może to spowodować zerwanie rozmów i w konsekwencji najpewniej konieczność rozgrywania sezonu bez sponsora strategicznego.

4.3. Reklamodawcy
Reklamodawcy stanowią istotny składnik budżetu każdego klubu, często wnosząc dochody niewiele mniejsze od tych, jakie otrzymujemy od sponsora strategicznego i dotacji z budżetu miasta. Tak jak poprzednio wysokość umowy zależy przede wszystkim od reputacji klubu, sukcesów jakie odnosimy oraz umiejętności członków zarządu. Istotną rolę odgrywa także element szczęścia, gdyż nawet najlepiej prowadzony klub może mieć problemy ze znalezieniem sponsorów. Maksymalna liczba reklamodawców, z którymi możemy mieć jednocześnie zawarte umowy wynosi 5, a zawarcie kolejnej umowy może nastąpić dopiero po wygaśnięciu jednej z umów, gdyż wcześniej nikt się do nas nie zgłosi. Analogicznie odnosi się to do sponsora strategicznego. Przy negocjacjach z reklamodawcami można żądać wyższej kwoty niż zaoferowana, o około 10% a w przypadku bardzo korzystnych warunków finansowych należy próbować maksymalnie wydłużyć czas obowiązywania umowy, jednakże w rozsądnych granicach. Tutaj zerwanie negocjacji w wyniku zażądania zbyt wygórowanych warunków nie jest tak katastrofalne dla budżetu klubu, gdyż pojedynczy sponsorzy nie stanowią podstawy budżetu, a z drugiej strony – szczególnie w bardziej znanych klubach, zgłaszają się oni dość często i nie ma wielkich problemów z wolnymi miejscami reklamowymi.

W przypadku zarówno sponsora strategicznego jak i sponsorów wykupujących miejsca reklamowe nie ma sztywno określonej minimalnej i maksymalnej kwoty, jaką tą drogą możemy uzyskać- dla każdego zespołu i w każdej sytuacji będzie to wyglądało inaczej.

4.4. Dotacja z budżetu miasta
Dochody do klubowej kasy uzyskujemy także z tytułu dotacji z budżetu miasta- ich wysokość jest najczęściej zbliżona do kosztów utrzymania klubu. Dotacje od miasta występują w przypadku każdego klubu i są ustalane przed rozpoczęciem sezonu. Nie jest możliwą sytuacja, aby miasto odmówiło sponsorowania klubu z jakiegokolwiek powodu, natomiast z pewnością w razie awansu lub spadku kwota ta zostanie zmniejszona albo zwiększona.

4.5. Zyski z rozgrywek
Jeżeli odnosimy sukcesy w rozgrywkach istotne zyski możemy uzyskać z premii meczowych, jakie są za nie przewidziane.(nagrody i zyski z rozgrywek) W przypadku, gdy są to czołowe miejsca w rozgrywkach europejskich czy najwyższych rozgrywkach ligowych, mogą stanowić poważny zastrzyk gotówki. Każdy mecz w każdych oficjalnych rozgrywkach jest premiowany oddzielnie, a wysokość premii zależy od wygranej, rangi spotkania i klasy przeciwnika.

4.6. Wydatki
Obecnie składają się na nią tylko 3 składniki: koszty utrzymania klubu oraz wydatki na pensje dla zawodników. Od wersji 2010 w ramach wydatków uwzględniono także wydatki na scouting wyświetlające się pod wydatkami na pensje
Struktura wydatków w najnowszej wersji uległa uproszczeniu-obecnie składają się na nią tylko 2 składniki: koszty utrzymania klubu oraz 2wydatki na pensje dla zawodników. W przyszłości struktura wydatków zostanie bardziej rozbudowana, najprawdopodobniej w kierunku znanym z wcześniejszych wersji gry.

Na koszty utrzymania klubu składają się niewyróżnione w grze: koszty utrzymania infrastruktury klubowej, pensje pracowników administracyjnych i technicznych klubu, pensje sztabu szkoleniowego, koszty podróży zespołu na mecze i inne wydatki o mniejszym znaczeniu. Koszty te są uwzględniane w okresie miesięcznym i po rozpoczęciu każdego miesiąca odliczane z kwoty znajdującej się na klubowym koncie.

Zarząd zaniepokojony wysokimi kosztami utrzymania klubu w pewnym momencie zaproponuje nam zastosowanie środków zaradczych, w postaci sprzedaży części udziałów, co powoduje jednocześnie spadek kosztów utrzymania klubu, ale wpływa to jednocześnie na obniżenie reputacji klubu. Należy się więc poważnie zastanowić czy obcięcie lub rozbudowa infrastruktury klubu jest rzeczywiście potrzebna.

Pensje zawodników są najważniejszym obciążeniem klubowej kasy. Są one określane na bieżąco w rozrachunku codziennym i w przypadku zatrudnienia lub zwolnienia zawodnika kwota ta jest na bieżąco aktualizowana a następnie odciągania każdego dnia. W przypadku zatrudnienia zawodnika w ciągu sezonu faktyczne wynagrodzenie stanowi ta część z sumy kontraktu, jaka zostanie wypłacona do zakończenia sezonu, a więc tylko część kwoty zaoferowanej. W przypadku rozwiązania kontraktu kwota należnego z tego tytułu odszkodowania jest od razu odciągana z klubowej kasy.

Najczęściej w słabszych finansowo klubach zamiast zatrudniać graczy o bardzo wysokich wymaganiach finansowych lepiej jest zatrudnić młodszych i dużo tańszych zawodników a następnie popracować nad ich rozwojem. Często trochę tylko wyższe umiejętności zawodnika idą w parze ze znacznie wyższymi wymaganiami finansowymi, dlatego opłaca się zatrudniać graczy starszych i słabszych, ale sporo tańszych szczególnie na ławkę, z której raczej niezbyt często będą wchodzić na boisko. Należy też pomyśleć nad liczebnością naszej drużyny, która wcale nie musi wynosić maksymalnej liczby zawodników, czyli 18.

W nowej wersji, za możliwość rozegrania sparingu należy wnieść odpowiednią opłatę na bieżąco odciąganą z klubowego konta. Przykładowo w PLS kwota ta waha się od kilku do kilkudziesięciu tys. euro, przy czym minimalnie 2 tys. euro. Droższe z oczywistych względów jest sprowadzenie jako sparingpartnera drużyny z zagranicy. Opłaty te mogą być wysokie, dlatego należy się zastanowić nad sensem rozgrywania dużej ilości sparingów.

4.7. Reakcje na sytuację finansową klubu – zarząd klubu i zawodnicy
W grze jak na razie istnieje ścisły rozdział kompetencji między menadżera klubu z jednej strony, a zarząd klubu na czele z prezesem z drugiej. Jako menadżer, gracz ma pełną swobodę dysponowania środkami finansowymi, jednak w razie, gdy między dochodami a wydatkami istnieje spora różnica i w konsekwencji pojawia się debet aktywizuje się kontrolna funkcja zarządu. Co 2 miesiące zarząd wysyła oficjalne ostrzeżenie wzywając do zbilansowania budżetu i likwidacji debetu a po upływie 6 miesięcy nieprzerwanego debetu ogłasza bankructwo. Jednocześnie zaniepokojeni niewypłacalnością klubu zawodnicy mogą w krótkim czasie ogłosić protest grożąc po upływie 2 miesięcy rozwiązaniem kontraktu z winy klubu oraz bojkotem meczów.

4.8. Bankructwo i jego konsekwencje
Po upływie 6 miesięcy nieprzerwanego debetu na klubowym koncie zarząd klubu zamiast dać 3 kolejne ostrzeżenie ogłasza bankructwo klubu. Konsekwencją ogłoszenia bankructwa jest natychmiastowe zakończenie prowadzenia danego zespołu i zakończenie kariery menadżera. W takim wypadku można tylko dodać kolejnego menadżera i objąć kolejny zespół w ramach tej samej gry. Jeśli dany gracz jednocześnie prowadzi reprezentację to wraz z ogłoszeniem bankructwa prowadzonego przez siebie klubu, gracz nie prowadzi dalej także wybranej kadry narodowej.

 

5. Transfery i przedłużanie kontraktów

5.1. Zatrudnienie zawodnika z wolnego transferu
Do własnego klubu możemy zatrudnić tylko zawodnika, który jest wolny, czyli jest bez klubu, w tej i w kolejnych wersjach wykluczone będzie ściąganie zawodników, którzy mają podpisane kontrakty. Sytuacja taka bierze się stąd, iż takie są prawidła działania siatkarskiego rynku transferowego, na którym transfery pomiędzy klubami są dużą rzadkością.

Podpisywanie kontraktu z wolnymi zawodnikami różni się w tej wersji od innych tym, że w poprzednich wersjach zawodnik od razu akceptował bądź odrzucał ofertę. Teraz będzie trzeba czekać na jego decyzję. W trakcie tego oczekiwania będzie on czekał na konkurencyjne oferty do naszej. Aby złożyć zawodnikowi ofertę, należy wejść w jego profil i wybrać przycisk zaproponuj kontrakt. W nowym okienku zadeklarować wysokość i długość, a następnie zaakceptować poprzez naciśnięcie OK. Po upływie pewnego czasu, zawodnik może odrzucić naszą ofertę, sygnalizując, że zaakceptował inną i wówczas sprawa jego transferu jest już przesądzona. Może jednak oznajmić, iż ofertę odrzuca, ale nadal będzie oczekiwał na inne. Wówczas, jeśli bardzo zależy nam na tym zawodniku, możemy złożyć mu ofertę ponownie, oczywiście, wyższą od ostatniej.

Listę złożonych przez nas ofert, wraz z ich statusem i wysokością odnajdziemy w zakładce prowadzonego zespołu.

Może zdarzyć się, że zawodnik zaakceptuje ofertę jaką mu złożyliśmy. Kiedy już to się stanie, musimy ponownie wejść w jego profil, gdzie w miejsce opcji „Zaproponuj kontrakt” pojawi się opcja „Podpisz kontrakt” a następnie ją kliknąć. Wówczas pojawi się komunikat z pytaniem czy na pewno chcemy z tym graczem podpisać kontrakt.

5.2. Przedłużanie kontraktu z własnym zawodnikiem
Około miesiąc przed końcem kontraktu każdy klub a więc rywala jak i menadżera, ma prawo proponować swoim graczom przedłużenie kontraktu – co w grze dzieje się nierzadko.

Aby przedłużyć kontrakt z zawodnikiem należy postępować, tak samo, jak przy składaniu ofert nowym zawodnikom. Procedura jest taka sama. Kiedy przedłużenie kontraktu nastąpi, na karcie zawodnika, okres trwania jego kontraktu z naszym klubem powinien zwiększyć się o wynegocjowaną sumę.

5.3. Finansowe aspekty podpisywania kontraktów
Jak widać z wcześniejszych opisów, w grze nie ma możliwości zatrudnienia zawodnika z ważnym kontraktem, natomiast graczy nie posiadających ważnego kontraktu możemy zatrudnić w każdym momencie gry. W przypadku zatrudnienia zawodnika w ciągu sezonu faktyczne wynagrodzenie stanowi ta część z sumy kontraktu, jaka zostanie wypłacona do zakończenia sezonu, a więc tylko część kwoty zaoferowanej. W przypadku rozwiązania kontraktu kwota należnego z tego tytułu odszkodowania jest od razu odciągana z klubowej kasy. Dla uzupełnienia. Maksymalna długość kontraktu to 5 sezonów, minimalną pensją, jaką możemy zaproponować to 1 tys. euro za sezon a maksymalna pensja to 5 mln euro.

5.4. Obsługa listy transferowej
Listra transferowa dostarcza graczowi wielu nowych możliwości poszukiwania konkretnego zawodnika. Możemy szukać zawodników z wybranego przez siebie kraju, wybranej przez siebie pozycji długości kontraktu i wybranych przez siebie parametrów – wśród których znajduje się także średnia umiejętności zawodnika.

Istnieje też możliwość wyszukiwania zawodników według jakiegoś ciągu liter. Jest także możliwość zapisywania wyników wyszukiwania z listy transferowej do pliku w formacie html.

 

6. Sztab Szkoleniowy – asystenci i menadżerowie innych zespołów

Od wersji gry Volleyball Manager 2012 w grze pojawi się możliwość zatrudnienia członka sztabu szkoleniowego w postaci asystenta menadżera, który będzie posiadał ogólną ocenę jego umiejętności w standardowej skali od 1do 20, od czego będą zależeć jego wymagania finansowe ale także przydatność jako pomocnika dla nas.

Oprócz tego w tej wersji pojawią się także po raz pierwszy prawdziwi zindywidualizowani menadżerowie innych nieprowadzonych przez gracza zespołów, których umiejętności będą oddane w skali od 1 do 20 od czego w gruncie rzeczy będzie zależeć jakość wykonywanej przez nich pracy tak na gruncie podpisywania kontraktów i doboru graczy jak i umiejętność prowadzenia treningów a także reagowania na ławce trenerskiej.

 

7. Taktyka

7.1. Wybór składu meczowego
Na początku przyporządkowujemy zawodników do konkretnego miejsca w składzie. Można to zrobić przed meczem w zakładce „Zespoły” w podzakładce „Taktyka” używając do tego przycisku Zmiana w składzie”. Można oczywiście skorzystać z usług asystenta, ale pamiętać należy, iż może on być omylny, więc dobrze jest za każdym razem kontrolować desygnowany przez niego skład. Ostateczne ustawienie zespołu można również przygotować już w oknie meczowym, jeszcze przed rozpoczęciem spotkania, korzystając z przycisku „Zmiana zawodnika”, znajdującym się w zakładce oznaczonej nazwą prowadzonego przez menadżera zespołu. Przy wyborze składu najlepiej kierować się formą gracza, ale nie należy zapominać o jego kondycji jak też umiejętnościach. W siatkówce preferowane jest następujące ustawienie:P1 – przyjmujący obdarzony lepszym atakiem aniżeli P2
S2 Środkowy o lepszych umiejętnościach w ataku
Należy zwrócić baczną uwagę na dobór graczy rezerwowych w naszym zespole. Mają oni być nie zapchaj-dziurami, ale wartościowymi i taktycznie przemyślanymi zmiennikami.- Rezerwowy rozgrywający raczej powinien być graczem doświadczonym, który w trudnych chwilach będzie w stanie uspokoić grę własnego zespołu. Przy doborze rozgrywających warto pamiętać o tym by jeden z nich był wyższy to przydać się może jako atut przy zmianach taktycznych. Wskazane dla zastępcy czucie w bloku i dobra zagrywka.
– Jeśli chodzi o przyjmujących to w odwodzie warto posiadać gracza w pełni uniwersalnego. Może nie wybitnego w ataku, ale w miarę skutecznego a przy tym obdarzonego niezłą grą w przyjęciu, a i w miarę pewną zagrywką. Drugi z nich może być wysokim dobrze atakującym a słabiej przyjmującym – taki w trudnych chwilach też się bardzo przyda.
– Rezerwowy środkowy przede wszystkim powinien być w miarę wyrównany, jeśli chodzi o atak i blok. Jeśli już z przewagą któregoś z tych elementów to raczej bloku. Jego wejścia pod siatkę w końcówkach setów mogą wówczas okazać się doskonałym posunięciem taktycznym.
– Rezerwowy atakujący. Należy dobrać go w zależności od tego pierwszego. Tak by wzajemnie obaj się uzupełniali. Jeśli jeden jest graczem siłowym drugi niech ma trochę z siatkarskiej finezji i techniki. Dobrze, jeśli obaj mają ciekawą zagrywkę.

7.2. Taktyka – uwagi ogólne
Siatkówka, jak wiele innych dyscyplin sportu, opiera się na konsekwentnej realizacji zdań taktycznych w czasie meczu. Z tego powodu bardzo istotne staje się to, by przygotowaną taktykę – zawsze pod konkretnego rywala, przemyśleć jeszcze przed spotkaniem. Trzymanie się jej w trakcie meczu, o ile taktyka zostaje dobrana poprawnie, stanowi na ogół dobrą drogę do końcowego sukcesu. Nie można jednak zapominać o tym, że zmiana taktyki w kluczowych momentach, może niejednokrotnie zaskakiwać przeciwnika, tym samym dając przewagę zespołowi menadżera.

Ustawienie taktyki meczowej może odbyć się jeszcze przed meczem – w profilu prowadzonego zespołu, jak tuż przed meczem, w oknie silnika meczowego. Trzecim rozwiązaniem jest wczytywanie i zapisywanie własnej taktyki do pliku, co skraca czas ustawiania zadań taktycznych. Do posługiwania się tą możliwością służą usytuowane w silniku meczowym przyciski „wczytaj” i „Zapisz” taktykę.

7.3. Zmiany taktyki i zawodników
Zmiany taktyki w trakcie trwania meczu przeprowadzać można w następujących sytuacjach:
– Przerwy techniczne
– Przerwy na żądanie obu trenerów
– Pomiędzy kolejnymi setami spotkania

Zmiany zawodników przeprowadzać można w każdej chwili meczu, podobnie jak w każdym jego momencie można poprosić o przerwę na żądanie dla swojego zespołu. Pamiętaj! W trakcie jednego seta masz do dyspozycji tylko 2 przerwy na żądanie i 6 zmian, wliczając w to zmiany powrotne.

7.4. Przygotowanie mentalne
Za mentalne przygotowanie zespołu do meczu odpowiadają ustawienia celu i motywacji. Jest tu wiele możliwości ich dobrania. Generalne reguły powinny odnosić się do siły rywala. Jeżeli jest on zbyt łatwy, nie ma sensu zbyt motywować naszych graczy, bo może odnieść to odwrotny skutek, szczególnie, jeśli mecz nie będzie układał się po naszej myśli. Podobnie rzecz się ma z nakazaniem zespołowi pewnego zwycięstwa, czy rozgromienia rywala. Jeśli okaże się, że powinie się nam noga w któryś z setów, wówczas psychika zawodników zaczyna płatać im figle i mecz, z prostej egzekucji, staje się katowską męczarnią.

Umiejętny dobór celu dla zespołu bardzo często warto jest uzależnić od oczekiwanego wyniku. Jeśli do awansu do następnej rundy potrzeba nam tylko 2 setów, może rozsądniej i bezpieczniej zagrać o te dwa sety, a ewentualną wygraną przyjąć jako okoliczność towarzyszącą awansowi, niż narażać się na to, że jednak może powinąć się nam noga i wynik wymknąć spod kontroli.

Na koniec należy przestrzec każdego trenera, że korzystanie z celu i motywacji to dość finezyjna sprawa, a reakcje zawodników na owe ustawienia w konfrontacji z tym, co dzieje się w trakcie meczu są bardzo delikatne, a granica między wspaniałym tryumfem, a sromotną klęską bywa niekiedy bardzo cienka.

7.5. Wybór ustawienia początkowego
Na ogół nie zmienia się takowego, ale są pewne przesłanki by czasem tego dokonać. Bardzo często warto dobrze zaczynać seta wówczas dobrze jest tak przesunąć naszych zawodników by na starcie ci najlepiej zagrywający jak najszybciej znaleźli się w polu zagrywki. Czasem także rotuje się ustawienie by pod siatką uniknąć sytuacji, gdy spotyka się jakaś para zawodników z przeciwnych drużyn. Jeśli konkretny rywal zbyt często blokował Twojego gracza spróbuj tak przestawić numer ust. początkowego by uniknąć spotkania z jego blokiem.

7.6. Taktyka zagrywki
Tutaj przede wszystkim należy zmierzyć się z doborem rodzaju i ryzyka zagrywki. Możemy pokusić się o ustawienia dla całego zespołu, choć rozwiązaniem idealnym wydaje się ustalenie taktyki zagrywki indywidualnie. Rodzaj zagrywki należy uzależnić od umiejętności naszego zawodnika. Jeżeli dominuje u niego technika, warto stosować zagrywkę techniczną. Jeśli mu jej brak, a w zamian obdarzony jest dobrymi warunkami fizycznymi, zagrywkę siłową. Rozwiązaniem pośrednim, kiedy żadna z cech nie dominuje, okazać się może zagrywka mieszana. Generalnie warto jest przećwiczyć poszczególne rodzaje zagrywek dla konkretnych graczy podczas meczów sparingowych.

Ryzyko zagrywki warto już ustalać na podstawie jej parametru. Im zawodnik ma regularniejszy serwis tym lepiej postawić u niego na podniesienie ryzyka zagrywki. Być może nieco częściej zacznie je psuć, ale kiedy już trafi w pole, skutki mogą być dla rywala piorunujące. Ryzyko zagrywki warto na bieżąco kontrolować, tak, aby – szczególnie w końcówce – zbyt łatwo nie oddawać rywalowi punktów, poprzez seryjnie zepsute serwy.

Kierunek zagrywki można ustalać indywidualnie, jak również dla całej ekipy. Tutaj kierować należy się wieloma względami. Z jednej strony naturalne wydaje się celowanie w gracza najsłabiej przyjmującego, czy to w wyniku niskich umiejętności w tym elemencie, czy ze względu na słabą formę. Z drugiej strony cennym posunięciem wydaje się serwowanie na gracza, który bierze udział w przyjęciu, a jednocześnie stanowi wysokie zagrożenie w ataku. Celując zagrywką można nie tylko utrudnić mu grę w ataku, ale skutecznie go zmęczyć pod względem kondycyjnym.

W trudnych chwilach przydatne jest przestawienie zagrywki na ryzykowną – np., kiedy chcemy dogonić rywala, który odskoczył nam na kilka pkt.

Zagrywkę bezpieczną warto stosować głównie przy grze z bardzo słabymi przeciwnikami. Nieryzykując serwisem nie oddajemy im punktów, a dając im piłkę do grania pozwalamy na popełnienie błędów własnych, tudzież skuteczną grę na siatce i w polu własnego zespołu.

Z innych kierunków serwisu warty zauważenia jest kierunek skrót – dość często siejący spustoszenie w szeregach rywala, aczkolwiek przesadne jego stosowanie to także ślepa uliczka.

7.7. Taktyka rozegrania
Tu szkół jest mnóstwo i uniwersalnej recepty na skuteczną grę nie ma. Preferowanie najskuteczniejszego u siebie zawodnika nasuwa się oczywiście samo, ale trzeba pamiętać o tym, że monotonne granie do konkretnego zawodnika, czy na konkretne skrzydło wkrótce zostaje rozpoznane przez blok rywali i temu zawodnikowi z upływem seta i meczu zaczyna się grać trudniej, tym bardziej, że jego częsta aktywność odbija się na jego kondycji. Warto, więc pamiętać o tym by, co jakiś czas przerzucić grę na inną cześć boiska, bądź ustawiać ją sobie grą krótką (przez środek). Pewnego rodzaju konsensusem jest tryb gry kombinacyjnej polegający na dość równomiernym rozgrywaniu po skrzydłach z uwzględnieniem krótkiej i gry z 6 strefy. Ale taka wystawa jest obdarzona pewną losowością i może się zdarzyć, że zamiast pozytywnych efektów przyniesie zdecydowanie niepożądane.

Warto też do taktyki rozegrania, a w zasadzie taktyki odnoszącej się w pewnym stopniu do ataku, włączyć odpowiednie zmiany taktyczne. Do jednej z nich należy wstawianie w kluczowych momentach do siatki zawodnika o lepszym ataku. Na ogół odbywa się to kosztem przyjęcia, gdyż tego typu zmianowi słabiej odbierają. Często są też graczami o niezłych warunkach fizycznych, co przyda nam sie w skutecznej grze blokiem w końcówkach setów.

7.8. Taktyka bloku
W zamyśle gra aktywna blokiem ma służyć bezpośredniemu punktowaniu tym elementem, zaś gra pasywna kierowaniem piłek po bloku w strefę ustawionych obrońców, bądź zmuszeniu atakującego rywala do zagrania piłki tam gdzie znajduje się zawodnik broniący. Jak wybierać typ zagrania blokiem? Otóż należy go dostosować do swoich zawodników. Jeśli przeważają w zespole zawodnicy o słabszym bloku lepiej spróbować gry w polu i pasywnego bloku. Jeśli nasi gracze mają czucie na bloku słusznym jest stosować grę aktywną. Wykorzystanie bloku aktywnego, np. przełączanie z pasywnego, może także okazać sie skuteczne w końcówkach, kiedy chcemy bezpośrednio zatrzymać rywala i zdobyć kluczowe dla przebiegu seta punkty – ale też należy pamiętać by się nie zapędzać w tego typu manewrach. Być może twoja obrona jest na tyle dobra, że nie warto grać blokiem aktywnym, a jeszcze lepiej w końcówce seta postawić na zmianę do II linii właśnie wstawiając zawodnika dobrze ustawiającego się w obronie, który podbije kluczową dla losów seta piłkę.

Gra blokiem pasywnym niesie również ryzyko wynikające z tego, że podbite piłki należy następnie rozegrać do ataku – tu przy słabym rozgrywającym, albo słabo atakujących – ciężkie, wyciągane z pola piłki mogą zostać nieskończone w ataku, albo nawet od razu bezpośrednio przebite na stronę przeciwnika. Warto, więc wziąć pod uwagę własną skuteczność na kontrach.

Kierunek bloku to już sprawa, która powinna być poprzedzona analizą / obserwacją gry rywala. Można z góry przewidzieć, który z graczy będzie dostawał najwięcej piłek i na nim skupić swój blok. Ryzyko wówczas polega na tym, że ułatwia się atak pozostałym przeciwnikom, atakującym z innego miejsca siatki. Jeśli poczynają sobie oni zbyt dobrze, wówczas złotym środkiem jest dowolna strona bloku, pozwalająca szachować nim każdą strefę rozegrania ataku.

7.9. Taktyka ataku
Tu sytuacja jest podobna jak z doborem zagrywki. To czy zawodnikowi bardziej służy mieszany, siłowy, czy techniczny atak zależeć będzie od prezentowanych przez niego umiejętności. Nie ulega natomiast wątpliwości, że warto techniczny atak stosować wobec zawodników rozgrywających, których kiwki, powinny być przeprowadzane właśnie przy użyciu dobrej techniki, którą na ogół właśnie posiadają.

Rozpoznanie, który typ ataku najbardziej służy konkretnemu zawodnikowi najlepiej przeprowadzić z obserwacji jego parametrów umiejętności oraz praktyki meczowej, nabytej np. podczas spotkań towarzyskich, czy spotkań ze słabszymi przeciwnikami, gdzie stosowanie nowych elementów i rozwiązań nie jest obarczone dużym ryzykiem.

7.10. Zmiany taktyczne
Oto kilka propozycji stosowanych najczęściej zmian taktycznych mających na celu – głównie w końcówkach setów zwiększyć prawdopodobieństwo zdobycia punktu przy własnym serwisie, bądź też maksymalnie podnieść skuteczność wyprowadzenia akcji po własnym przyjęciu.

Jedną z często stosowanych zmian jest wymiana w linii obrony gracza potencjalnie słabiej przyjmującego do gry desygnuje się w tym elemencie grającego lepiej w polu. Ponieważ przez kilka akcji nie będzie on raczej atakował można nie zwracać uwagi na ten jego element. Kiedy znajdzie się on pod siatką dokonujemy zmiany powrotnej. Taką zmianę można połączyć także z wprowadzeniem zawodnika dobrze przyjmującego jednocześnie na zagrywkę, jeśli stanowi ona jego atut. Inny wariant to jednoczesne zastąpienie drugiego przyjmującego kolejnym zmiennikiem. Ponieważ wówczas znajdzie się on pod siatką musi być zawodnikiem o lepszym ataku. Oczywiście jak to zwykle bywa nie należy tym zasadom ślepo wierzyć, bo można zbyt osłabić własne przyjęcie i srodze zawieść się na dokonanych przez siebie zmianach.

Najczęściej dokonywaną zmianą taktyczną jest zmiana na zagrywkę polegająca na wprowadzeniu za gracza zagrywającego słabiej gracza obdarzonego silnym i pewnym serwisem. Jeśli się uda można tym sposobem zdobyć bezpośrednie punkty z zagrywki. Zmianę tę można rozbudować o wariant podwyższenia bloku wstawiając pod siatkę za zawodnika niższego rezerwowego środkowego bloku – na ogół robi się to za rozgrywającego. Inna modyfikacja polega na zmianie rozgrywających pod siatką wyższy za niższego, nawet, jeśli jest wyraźnie słabszy technicznie. Na tę 1, a może więcej akcji wzrost, a nie technika w tym wypadku mogą okazać się istotniejsze.

Często również jest tak, że jeden ze środkowych w szóstce nie należy do gracza obdarzonego dobrym blokiem – wówczas na kluczowe momenty możemy w jego miejsce wstawić naszego rezerwowego środkowego oczywiście, jeśli posiada od niego lepszy blok. Wówczas, jeśli mamy do czynienia ze zmiennikiem o słabym ataku pamiętajmy by nasza taktyka przypadkiem nie preferowała go w tym elemencie, bo takie zagranie może okazać się nieskuteczne.

Przy dokonywaniu zmian ważne jest także to by kontrolować kondycję naszych podopiecznych. Naturalne jest to, że im bardziej zmęczeni tym coraz mniej efektywni.

7.11. Obserwacje meczowe
Zwracaj uwagę na kondycję graczy po obu stronach siatki. Niższy odsetek kondycji niższa skuteczność. Kontroluj ją już od początku spotkania. Umiejętnie wykorzystuj własne zmiany oraz przerwy na żądanie zawsze stanowiące pewne odetchnięcie dla Twoich graczy. Spadek kondycji o kilka procent, co prawda nie robi wielkiej krzywdy twoim zawodnikom, ale warto posiąść umiejętność wyczucia po przekroczeniu, jakiej wartości dany zawodnik zaczyna tracić sporo ze swoich umiejętności i dynamiki.

Pamiętaj! Masz zawsze pod ręką statystyki ich analiza to spory materiał do obmyślania dalszych posunięć taktycznych. Jeśli się skupisz możesz z nich wyciągnąć bardzo wiele. Przede wszystkim jednak uda ci się zaobserwować skuteczność przyjęcia każdego z przeciwników, efekty działania twojego bloku, proporcje w ilości otrzymywanych przez konkretnych zawodników piłek do ataku.

Równie istotna jest analiza własnych statystyk i umiejętne dysponowanie składem i taktyką tak, aby eliminować błędy własne i ukrywać przed przeciwnikiem swoje słabe strony.

7.12. Nos i intuicja trenera (motto do przeceniających rolę cyferek)
Choć w swoich decyzjach należy kierować się logiką, czasem warto zaufać swojemu przeczuciu. Kiedy się uda satysfakcja jest niezmierna! Wówczas warto powiedzieć sobie: No! Niezły ze mnie trener!